Πρόσωπα, σώματα, χειρονομίες, βλέμματα, σχέσεις, καθημερινές στιγμές, χαρές και απώλειες. Ο άνθρωπος υπήρξε πάντοτε ένα από τα πιο ανεξάντλητα και ταυτόχρονα πιο απαιτητικά φωτογραφικά θέματα. Ίσως αυτό να συμβαίνει επειδή κάθε φορά που φωτογραφίζουμε έναν άνθρωπο, στην πραγματικότητα επιχειρούμε κάτι πολύ περισσότερο από την απλή καταγραφή της εξωτερικής του μορφής: ένα πρόσωπο δεν είναι ποτέ (απλώς…) ένα πρόσωπο!
Ένα καλό πορτρέτο δεν χρειάζεται απαραίτητα εντυπωσιακό φωτισμό, ιδιαίτερο σκηνικό ή εξεζητημένη τεχνική. Μπορεί να δημιουργηθεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, με φυσικό φως, σε έναν δρόμο, σε ένα σπίτι ή σε ένα χώρο εργασίας.
Αυτό που το κάνει να λειτουργεί είναι συνήθως κάτι λιγότερο εύκολο να περιγραφεί: η αίσθηση ότι πίσω από την εικόνα υπάρχει ένας πραγματικός άνθρωπος και μια πραγματική ιστορία.Ένα βλέμμα που ξεφεύγει από τον φακό. Μια κίνηση των χεριών. Μια έκφραση που εμφανίζεται για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Μια μικρή λεπτομέρεια στο περιβάλλον. Ο φωτογράφος καλείται να τα αντιληφθεί και να αποφασίσει πότε θα πατήσει το κουμπί: μια απόφαση που είναι βαθιά προσωπική κάθε φορά.
Η φωτογράφιση του ανθρώπου δεν περιορίζεται φυσικά στο κλασικό πορτρέτο. Στη φωτογραφία δρόμου, ο άνθρωπος συχνά μετατρέπεται σε μέρος ενός μεγαλύτερου σκηνικού. Μια φιγούρα δίπλα σε ένα παράθυρο, ένας περαστικός μέσα σε μια γεωμετρία φωτός και σκιάς ή δύο άγνωστοι που συναντιούνται για ελάχιστα δευτερόλεπτα μπορούν να δημιουργήσουν μια εικόνα με πολύ περισσότερα επίπεδα ανάγνωσης.
Στη φωτογραφία ντοκουμέντου, αντίθετα, η ανθρώπινη παρουσία αποκτά συχνά κοινωνική ή ιστορική διάσταση. Η εικόνα δεν μας πληροφορεί μόνο για το ποιος βρίσκεται μπροστά στο φακό, αλλά και για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει.
Ακόμη και στη φωτογραφία μόδας, στην καλλιτεχνική φωτογραφία ή στο οργανωμένο studio πορτρέτο, όπου σχεδόν όλα μπορεί να έχουν σχεδιαστεί εκ των προτέρων, το τελικό αποτέλεσμα κρίνεται συχνά από κάτι απολύτως ανθρώπινο: την έκφραση και την παρουσία.
Υπάρχει επιπρόσθετα σταθερά παρών και ένας παράγοντας που δεν φαίνεται μέσα στο κάδρο. Η σχέση ανάμεσα στο φωτογράφο και το φωτογραφιζόμενο. Ιδιαίτερα στο πορτρέτο, ο άνθρωπος μπροστά στην κάμερα γνωρίζει ότι παρατηρείται. Ο φωτογράφος πρέπει επομένως να δημιουργήσει μέσα σε μικρό ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ένα επίπεδο εμπιστοσύνης που θα επιτρέψει στο πρόσωπο απέναντί του να αφήσει κάτι από τον πραγματικό του εαυτό να εμφανιστεί. Γι’ αυτό και πολλές φορές η σημαντικότερη δεξιότητα ενός καλού φωτογράφου ανθρώπων δεν σχετίζεται με τη μηχανή. Σχετίζεται με την παρατήρηση, την επικοινωνία και την ενσυναίσθηση.
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον σήμερα. Ζούμε σε μια εποχή όπου μπορούμε πλέον να δημιουργήσουμε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ένα εξαιρετικά πειστικό ανθρώπινο πρόσωπο που δεν υπήρξε ποτέ. Μπορούμε να αλλάξουμε εκφράσεις, περιβάλλοντα, φωτισμούς ή ακόμη και ολόκληρες σκηνές. Ίσως όμως ακριβώς γι’ αυτό η φωτογραφία του πραγματικού ανθρώπου να αποκτά μια νέα σημασία. Γιατί πίσω από μια αληθινή φωτογραφική στιγμή υπάρχει κάτι που δεν δημιουργείται με ένα prompt: μια πραγματική συνάντηση δύο ανθρώπων σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Ο φωτογράφος ήταν εκεί. Ο άνθρωπος που φωτογραφήθηκε ήταν εκεί. Κάτι συνέβη ανάμεσά τους — έστω για ένα εκατοστό του δευτερολέπτου. Και αυτό καταγράφηκε.
55 διαφορετικές ματιές του σήμερα πάνω στον «Άνθρωπο»
Αυτή ακριβώς η τεράστια ποικιλία προσεγγίσεων βρίσκεται και στο επίκεντρο του Photonet Gallery 9, με θέμα «Άνθρωπος».
Στην έκθεση συναντώνται 55 φωτογράφοι, ο καθένας με τη δική του ματιά και τον δικό του τρόπο να πλησιάζει το ανθρώπινο στοιχείο. Από το πορτρέτο μέχρι την παρατήρηση της καθημερινότητας και από τη σκηνοθετημένη εικόνα μέχρι την αυθόρμητη στιγμή, το ίδιο θέμα αποκτά δεκάδες διαφορετικές ερμηνείες. Ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη γοητεία της φωτογραφίας ανθρώπων. Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση στο ερώτημα «πώς φωτογραφίζεται ο άνθρωπος;» Υπάρχουν όσες απαντήσεις υπάρχουν φωτογράφοι — και όσοι άνθρωποι βρίσκονται απέναντι από τους φακούς τους.
Το 9ο Photonet Gallery εγκαινιάζεται την προσεχή Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, στον χώρο τέχνης Μελάνυθρος, δίνοντας την ευκαιρία να δούμε όλες αυτές τις διαφορετικές απαντήσεις συγκεντρωμένες στον ίδιο χώρο. Γιατί, όσο κι αν αλλάζει η τεχνολογία, οι μηχανές και ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούμε και καταναλώνουμε εικόνες, ένα πράγμα μοιάζει να παραμένει σταθερό: ο άνθρωπος εξακολουθεί να είναι το πιο δύσκολο, το πιο απρόβλεπτο και ίσως το πιο συναρπαστικό θέμα της φωτογραφίας.
