Ενδιαφέρουν

ΕΝΩΣΗ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ ΕΛΛΑΔΑΣ: ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ

πριν 3 εβδομάδες
Κωνσταντίνος Φλώρος

Η Ένωση Φωτορεπόρτερ Ελλάδας ζητά τη δημόσια διάσωση των φωτογραφικών ντοκουμέντων από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής, που βγήκαν πρόσφατα προς πώληση, τονίζοντας την ιστορική και κοινωνική τους σημασία.

Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες που κηρύχθηκαν στις 18/2/26 ως μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού μετά τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβούλιου Νεωτέρων Μνημείων αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των εκτελεσμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής (1/5/44). Ακολουθεί το σχετικό κείμενο που λάβαμε (17/2/26) από την Ένωση Φωτορεπόρτερ Ελλάδας.

Συναδέλφισσες, συνάδελφοι,

Τις τελευταίες ώρες παρακολουθούμε με περηφάνια και συγκίνηση τα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ που αποκαλύπτουν φωτογραφικό υλικό με τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών πριν την εκτέλεσή τους από τους ναζί κατακτητές στο Σκοπευτήριο — θυσιαστήριο της Λευτεριάς στην Καισαριανή, την 1η Μάη 1944.

Ένα φωτογραφικό υλικό που αποτελεί ιστορικό τεκμήριο και ντοκουμέντο ανεκτίμητης αξίας, καθώς αντανακλά την ηρωική αντίσταση του ελληνικού λαού απέναντι στον γερμανικό στρατό κατοχής και στους ναζί κατακτητές.

Στην Ελλάδα των ιστορικών μαρτυρικών χωριών της Κανδάνου, του Χορτιάτη, των Καλαβρύτων, του Διστόμου, του Κομμένου, της Βιάννου, των Λιγκιάδων, της Κλεισούρας, άλλων χωριών και πόλεων με ιστορίες εκτελέσεων και ολοκαυτώματος, με χιλιάδες νεκρούς άνδρες, γυναίκες και παιδιά ως αντίποινα για τη συμμετοχή του ελληνικού λαού στην Εθνική Αντίσταση.

Με αυτή τη βαριά ιστορική κληρονομιά, ως Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας εκφράζουμε την άποψη ότι το εν λόγω φωτογραφικό ντοκουμέντο δεν αποτελεί μόνο πειστήριο των ναζιστικών εγκλημάτων πολέμου κατά της χώρας μας, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί και ως ένας αδιάψευστος μάρτυρας των ηρωικών αγώνων και θυσιών του ελληνικού λαού σε μία από τις κορυφαίες στιγμές της αντικατοχικής και αντιστασιακής πάλης.

Ένα φωτογραφικό υλικό με αυτή τη σπουδαιότητα δεν μπορεί να ανήκει σε καμία ιδιωτική συλλογή, ούτε να αντιμετωπίζεται ως ένα εμπορεύσιμο βιβλίο προς δημοπράτηση, όπως συνέβη μέχρι να παυθεί η δημοπρασία, ή τουλάχιστον προσωρινά.

Το εν λόγω φωτογραφικό ντοκουμέντο οφείλει να πραγματοποιήσει τον σκοπό του, που δεν είναι άλλος από το να αποτελέσει πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο, για τις νέες γενιές.

Τα παραπάνω αποκτούν μάλιστα βαρύνουσα σημασία αν λάβει κανείς υπόψη του / της την περίοδο που διανύουμε, μια εποχή που τα σύννεφα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου πυκνώνουν απειλητικά σε όλο τον πλανήτη.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας εκφράζει την άποψη ότι το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Εσωτερικών και η Βουλή των Ελλήνων οφείλουν να προβούν σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να αποκτηθούν και να αποδοθούν τα φωτογραφικά αρχεία στον Δήμο Χαϊδαρίου, στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, αλλά και στο ΚΚΕ, ώστε να είναι προσιτά σε όλο τον λαό και να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο.

Ταυτόχρονα, το Δ.Σ. της Ε.Φ.Ε. λαμβάνει την πρωτοβουλία για συλλογή υπογραφών, καλώντας τα μέλη της, καθώς και ευρύτερα συναδέλφους/ισσες φωτογράφους, να συνυπογράψουν το παραπάνω κείμενο.

Κηρύχθηκε μνημείο το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene / H. Heuer

Το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene/H. Heuer κηρύχθηκε μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού -μετά τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβούλιου Νεωτέρων Μνημείων- λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα.

Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay.de, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Φερόμενος ιδιοκτήτης είναι ο συλλέκτης Tim de Craene, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσω της εταιρίας του, Crain’s Militaria, τις προσέφερε για πώληση. Η εμφάνισή τους σε ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και αργότερα και σε μέσα ενημέρωσης, δημιούργησε έντονο ενδιαφέρον, από πολλές πλευρές. Ο συλλέκτης, το πρωί της Δευτέρας 16.2, απέσυρε τις δώδεκα φωτογραφίες από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών. Ωστόσο, παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο τότε Υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer). Ο Χόιερ, το 1943-1944 υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας, αλλά είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει -δεν είναι ξεκάθαρο- στην εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα) όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Tim de Craene.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Οι 12 φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες, πριν  από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές, καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή. Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του -τον κινηματογράφο και την φωτογραφία- για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσης της, ως εργαλείο επιρροής. Από την στιγμή, που το Υπουργείο Πολιτισμού ενημερώθηκε, δώσαμε τις σχετικές οδηγίες για τη δυνητική απόκτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών. Η αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς επικοινώνησε άμεσα με τον συλλέκτη και εμπειρογνώμονες μεταβαίνουν την Παρασκευή στην έδρα του, στο Έβεργκεμ του Βελγίου, ώστε να διαπιστώσουν εκ του σύνεγγυς τη συλλογή και να συνομιλήσουν μαζί του. Με την σημερινή κήρυξη της συλλογής ως μνημείο, το Υπουργείο Πολιτισμού αποκτά το έρεισμα για να την διεκδικήσει και να την αποκτήσει εκ μέρους του ελληνικού κράτους».

  • 18/2/26: μαρτυρία του φωτορεπόρτερ Αριστοτέλη Σαρρηκώστα στο Μega News
Tα λόγια του φωτίζουν με ωμό ρεαλισμό την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944. Αυτόπτης μάρτυρας τότε σε ηλικία μόλις οκτώ–εννέα ετών, περιγράφει εικόνες που, όπως λέει, «δεν ξεχνιούνται ποτέ». Θυμάται τα καμιόνια να ανεβαίνουν προς το Σκοπευτήριο, με τους μελλοθάνατους να τραγουδούν, ακόμη και τον εθνικό ύμνο, και λίγες ώρες αργότερα να επιστρέφου, με το αίμα να στάζει στην άσφαλτο. Μια εικόνα χαραγμένη ανεξίτηλα στη μνήμη του, που επιβεβαιώνει τη φρίκη της Κατοχής στην Αθήνα και δίνει βαρύτητα στα ιστορικά ντοκουμέντα της εποχής.

19/2/26: ανακοίνωση από το Εργαστήρι Φωτογραφίας PhotoProletarii  
Η Μνήμη ενάντια στη Λήθη: Το Βλέμμα των 200 της Καισαριανής
Οι φωτογραφίες, που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας.
Ενώνουμε την φωνή μας στο παλλαϊκό αίτημα
Το Εργαστήρι μας Φωτογραφίας PhotoProletarii δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχο στο πρωτόγνωρο παλλαϊκό αίτημα ώστε τα ιστορικά αυτά ντοκουμέντα να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος και να επιστραφούν και να αποδοθούν με γνώμονα την καλύτερη δυνατή αξιοποίησή τους προς όφελος της ιστορικής μνήμης και γνώσης με τον σεβασμό και την αξιοπρέπεια που τους αρμόζει στη θυσία των εκτελεσμένων. Τα συγκεκριμένα αρχεία θα πρέπει να αποδοθούν εκεί που η μνήμη συναντά την τοπογραφία της θυσίας στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, το Δήμο Χαϊδαρίου και το ΚΚΕ, όπου ιστορικά και ηθικά τους ανήκουν ώστε να είναι προσιτά σε όλο τον λαό και τη νεολαία αποτελώντας πηγή ιστορικής γνώσης για το σήμερα και το αύριο και φάρος έμπνευσης για τις νέες γενιές, προκαλώντας ρίγη συγκίνησης και περηφάνιας που πιστοποιούν και συγκλονίζουν ακόμα την σημερινή συλλογική ιστορική μνήμη 82 χρόνια μετά την λήψη τους.
Η Θέση τους στην Ιστορία, όχι στο Εμπόριο
Οι φωτογραφίες αυτές δεν μπορεί να είναι εμπόρευμα στις δημοπρασίες και στα ιδιωτικά σαλόνια, συνιστά προσβολή στη μνήμη των νεκρών και υποβίβαση ενός ηρωικού γεγονότος σε αντικείμενο οικονομικής συναλλαγής. Η ηθική επιτάσσει τα ντοκουμέντα αυτά να ανήκουν στον λαό που θυσιάστηκε, ειδικά όταν απεικονίζει την υπέρβαση του θανάτου για χάρη της ιδεολογίας της απαλοιφής της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Ως φωτογράφοι, τονίζουμε ότι η αξία αυτών των λήψεων δεν έγκειται στην αισθητική τους αρτιότητα, αλλά στη λειτουργία τους ως φωτεινά παραδείγματα στάσης ζωής θάρρους και πίστης σε πανανθρώπινες αξίες. Συνεπώς η θέση τους δεν είναι στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές με αβέβαιη την κατάληξη τους, αλλά στην πατρίδα μας ως σημαιοφόροι των ηρωικών αγώνων και θυσιών του ελληνικού λαού απέναντι στον φασισμό.
Η Ψυχολογία της “Τελευταίας Φωτογραφίας”
Αυτό που βλέπουμε στις τελευταίες εν ζωή φωτογραφίες τους – ντοκουμέντα δεν είναι απλώς άνθρωποι τη στιγμή που πεθαίνουν, είναι πειστήριο των ναζιστικών εγκλημάτων πολέμου κατά της χώρας μας, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί και ως ένας αδιάψευστος μάρτυρας του ηθικού μεγαλείου των κομμουνιστών και των ηρωικών αγώνων και θυσιών του ελληνικού λαού απέναντι στον γερμανικό στρατό κατοχής, στους ναζί κατακτητές. Είναι άνθρωποι που γνωρίζουν πού βαδίζουν, μέλη και στελέχη του ΚΚΕ που προχωρούν συνειδητά προς τον θάνατο με ακλόνητη πίστη στο δίκιο του αγώνα τους. Η αξιοπρέπεια στο βλέμμα τους, η απουσία πανικού, συνυπάρχει με την αποφασιστικότητα, δεν είναι στοιχεία ηρωικής εξιδανίκευσης. Είναι η απτή απόδειξη ότι το κοινωνικό (η ταξική συνείδηση, η ιδεολογία, η πίστη στην απελευθέρωση) έχει υπερβεί το «φυσικό», το ένστικτο της επιβίωσης. Είναι εικόνες που αποκαλύπτουν το μεγαλείο της ανθρώπινης θέλησης, που κάνει ορατό το αόρατο, που μετατρέπει την αφηρημένη ιδέα σε συγκεκριμένο βλέμμα. Αυτό που συγκλονίζει τον θεατή είναι η συνειδητότητα του βλέμματος. Βλέπουμε ανθρώπους που δεν στέκονται μπροστά στην φωτογραφική μηχανή ως θύματα, αλλά ως νικητές της ιστορίας. Είναι ή ώρα της υλοποίησης του χρέους στην ιδεολογία τους, της υπόσχεσης που έδωσαν στον εαυτό τους, στα ιδανικά τους και στον λαό. Είναι η ίδια ανάγκη που οδήγησε το χέρι του Μήτσου Ρεμπούτσικα, πάνω στο καμιόνι του θανάτου, να γράψει το τελευταίο του σημείωμα και να το ρίξει στον δρόμο, σαν μια τελευταία «φωτογραφία» της ψυχής του προς τους επιζώντες:
«Αγαπημένοι μου, πηγαίνω για εκτέλεση. Σε λίγο θα είμαι νεκρός, όμως είμαι ήσυχος. Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτέ. Σας φιλώ όλους, Μήτσος.»
Αυτές οι λέξεις είναι η πνευματική λεζάντα των φωτογραφιών που βλέπουμε σήμερα. Το σημείωμα του Μήτσου Ρεμπούτσικα και το βλέμμα των 200 είναι ένα ενιαίο σώμα μαρτυρίας.
Αυτές οι φωτογραφίες ανήκουν σε εκείνο το κομμάτι της ιστορίας που εξακολουθεί να μας αφορά, ακριβώς επειδή δεν έχει δικαιωθεί ακόμη. Και όσο αυτό ισχύει, η εικόνα παραμένει «ανοιχτή». Όχι μόνο για να τη θαυμάσουμε ή να μας συγκινήσει, αλλά για να αναμετρηθούμε μαζί της. Είναι μία απόδειξη ότι η μνήμη δεν υπακούει στη λήθη.

Γιατί, όπως απέδειξαν οι 200 την μνήμη δεν μπορεί να την εκτελέσει κανένα απόσπασμα.

  • Το άρθρο ενημερώνεται με κάθε σημαντική σχετική νεότερη εξέλιξη.

Διαβάστε ακόμα!