Photo Specials

ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΔΑΣΚΕΙ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ;

Υπάρχουν στοιχεία που (μπορούν να) μας κάνουν καλύτερους φωτογράφους!

Η ιστορία της τέχνης είναι γεμάτη τόσο από παραδείγματα ζωγράφων που εμπνέονται από φωτογραφίες για τη δημιουργία μοναδικών έργων τέχνης όσο (κυρίως) φωτογράφων οι οποίοι μελετούν έργα ζωγραφικής για να βελτιώσουν τις φωτογραφικές τους ικανότητες. Αυτή η σχέση μεταξύ των δύο κόσμων, της ζωγραφικής και της φωτογραφίας, αξίζει να διερευνηθεί!

Χαρακτηριστικό σχετικό παράδειγμα είναι η έκθεση «Painting with Light: Art and Photograpfy from Pre- Raphaelites to the Modern Age» που φιλοξενήθηκε στην Tate Britain του Λονδίνου το Σεπτέμβριο του 2016 και επιχείρησε να εξετάσει το «διάλογο» μεταξύ Βρετανών ζωγράφων και φωτογράφων. Σε αυτή παρουσιάστηκαν πάνω από 70 χρόνια τέχνης και περισσότερα από 200 έργα, μεταξύ των οποίων αυτά των David Octavius Hill και Robert Adamson, οι οποίοι εξερεύνησαν πρώτοι την κίνηση και το φως.

Σε αυτό ακριβώς το κλίμα, της συγκριτικής διερεύνησης των δυο τεχνών, είναι και το πρώτο μέρος από ένα πολύ ενδιαφέρον σχετικό άρθρο που ετοίμασε ο συγγραφέας και φωτογράφος Michael Gabriel L. Sumastre. Ας δούμε τα βασικότερα σημεία του.


Προτού γεννηθεί η φωτογραφία (περισσότερα από 100 χρόνια πίσω στο χρόνο) οι πίνακες ήταν το κύριο οπτικό μέσο. Από τις πρώτες ακόμα λήψεις της ιστορικής της πορείας, η φωτογραφία δημιούργησε μεγάλη αναστάτωση, επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να αποφασίσουν αν αποτελούσε έργο τέχνης ή όχι – κυρίως επειδή πολλοί δεν είχαν καταλάβει πλήρως τι ακριβώς ήταν.

Αυτό όμως που είναι σαφές και αυτονόητο σήμερα, είναι πως η ζωγραφική και η φωτογραφία συμπληρώνουν και επηρεάζουν η μία την άλλη. Οι εικόνες που τραβά ένας φωτογράφος δεν διαφέρουν ουσιαστικά από τις συνθέσεις που δημιουργεί ένας ζωγράφος. Οι ζωγράφοι χρησιμοποιούν πολλά χρώματα και σχήματα για να μεταφέρουν τα οράματα και τις ιδέες τους. Οι φωτογράφοι χρησιμοποιούν διαφορετικά θέματα, συνθέτουν κατάλληλα τα πλάνα τους και αφού «παίξουν» με το φωτισμό, δημιουργούν τα δικά τους μηνύματα.

Και οι δύο τομείς αφορούν την οπτική απεικόνιση. Οι ζωγράφοι μπορούν να διδαχθούν από τους φωτογράφους και οι φωτογράφοι μπορούν να διδαχθούν εξίσου από τους ζωγράφους. Ο περίφημος Yousuf Karsh, για παράδειγμα, έχει επηρεαστεί θετικά από διάσημους πίνακες ζωγραφικής σχετικά με τεχνικές φωτισμού και σύνθεσης.

Ζωγραφική και Φωτογραφία: ένας (νικηφόρος) συνδυασμός για τη δημιουργία Τέχνης

Χαρακτηριστικό παράδειγμα πολύπλευρου καλλιτέχνη, ο οποίος (όπως οι animators) χρησιμοποιεί την τεχνολογία των υπολογιστών για να συνδυάσει το σχέδιο ή τη ζωγραφική με τη φωτογραφία είναι ο David Hockney, ο οποίος, όπως ομολογεί, επηρεάστηκε πολύ από την ταινία Who Framed Roger Rabbit.

Στο Λονδίνο, ο Hockney τράβηξε φωτογραφίες τον συνεργάτη του, Peter Schlesinger, στους Κήπους του Kensington. Χρησιμοποίησε μία απο αυτές για να δημιουργήσει τη μορφή του άνδρα που στέκεται στην άκρη της πισίνας, στο έργο Portrait of an Artist (Pool with Two Figures). Η συγκεκριμένη λήψη (Jack Hazan / Buzzy Enterprises Ltd.) που παρουσιάζουμε εδώ, αποτελεί στιγμιότυπο από την ταινία A Bigger Splash, του 1974.

Ο συγκερασμός ζωγραφικής και φωτογραφίας δημιουργεί ένα μοναδικό έργο τέχνης. Οι εικόνες του Hockney είναι ζωηρές και ζωντανές. Μας βοηθούν να δούμε πράγματα που δεν θα βλέπαμε στις «κανονικές» φωτογραφίες και παράλληλα αναζωογονεί τη φαντασία μας – στοιχείο το οποίο θα πρέπει να είναι σκοπός κάθε καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Τι μπορούν να μάθουν οι φωτογράφοι από τους ζωγραφικούς πίνακες;

Εκτός από το συνδυασμό ζωγραφικής – φωτογραφίας του Hockney, υπάρχουν και άλλες σημαντικές διδαχές που μπορεί να λάβει ένας φωτογράφος από τα έργα ζωγραφικής. Ενδεικτικά:

1. Καλή σύνθεση και έμφαση στο θέμα

Οι ζωγράφοι τονίζουν έντονα τα θέματά τους και επομένως δίνουν μεγάλη προσοχή στη σύνθεση. Για παράδειγμα, υπάρχουν ζωγράφοι που χρησιμοποιούν πολλές ευθείες γραμμές που κατευθύνουν το βλέμμα του θεατή και καθορίζουν σαφώς το θέμα ή την εικόνα. Το έργο The Incredulity of Saint Thomas του Caravaggio, για παράδειγμα, χαρακτηρίζεται από τρεις άξονες που κατευθύνουν το βλέμμα στις πληγές του Ιησού.

The Incredulity of Saint Thomas – Caravaggio

2. Καλή αντίθεση

Η αντίθεση στη φωτογραφία είναι ένα αρκετά ιδιαίτερο θέμα. Αλλά αν κοιτάξετε διάφορους διάσημους πίνακες, θα διαπιστώσετε ότι είναι κάτι φυσικό για τους ζωγράφους, οι οποίοι χρησιμοποιούν συχνά την αντίθεση ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι για να κάνουν ένα θέμα να ξεχωρίσει: λ.χ. τοποθετούν ένα σκοτεινό θέμα σε ένα ανοιχτόχρωμο φόντο και αντίστροφα. Ένα καλό παράδειγμα αντίθεσης στην ζωγραφική είναι το έργο The Reconciliation of David and Absalom του Rembrandt. Το φόντο του έχει πολύ σκοτεινούς τόνους ενώ το θέμα του, στο κέντρο, είναι γεμάτο με λαμπερές αποχρώσεις. Ως εκ τούτου, φαντάζει «ισχυρότερο» από το φόντο, και παράλληλα προσδίδει μια εντυπωσιακή αίσθηση στη σκηνή.

The Reconciliation of David and Absalom – Rembrandt

Οι φωτογράφοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτήν την τεχνική για να ξεχωρίσουν το θέμα τους από το φόντο και να προσθέσουν μια δημιουργική και πιο δραματική χροιά στις λήψεις τους. Η επισήμανση του θέματος επιτρέπει επίσης στους φωτογράφους να πουν πιο ενδιαφέρουσες ιστορίες.

3. Καλός φωτισμός

Ο φωτισμός είναι πολύ σημαντικός για τους φωτογράφους: είναι ένα από τα στοιχεία που είτε θα υποβαθμίσουν είτε θα απογειώσουν το έργο τους. Στη ζωγραφική, ο φωτισμός είναι επίσης σημαντικός. Η έντασή του, η κατεύθυνση και η πηγή του είναι απαραίτητα χαρακτηριστικά για τη δημιουργία ενός ζωγραφικού έργου που να περιγράφει ιστορίες. Ο Rembrandt είναι διάσημος (και) γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο. Τα πορτραίτα του εσωματώνουν μια σκιά που καλύπτει μερικώς το πρόσωπο του μοντέλου και μόνο ένα μικρό κομμάτι (σε σχήμα ανάποδου τριγώνου) κάτω από το μάτι φωτίζεται. Αυτή η τεχνική φωτισμού, μάλιστα, πήρε το όνομά της από τον καλλιτέχνη: Rembrandt Lighting. Ο ιδιαίτερος αυτός φωτισμός είναι ιδανικός για τους φωτογράφους που θέλουν να προσθέσουν δραματικότητα στις λήψεις τους, ιδιαίτερα στα πορτρέτα.

Η τεχνική Rembrandt Lighting εφαρμόζεται και στην αυτο-προσωπογραφία του κορυφαίου Ολλανδού ζωγράφου.

Ένας άλλος Ολλανδός ζωγράφος, ο Jan Vermeer, επέλεξε να επικεντρωθεί στο φυσικό φωτισμό, χρησιμοποιώντας πιο ήπιες τονικές αντιθέσεις. Έτσι, τα θέματά του εμφανίζονται λεπτότερα και πιο «μαλακά». Το στυλ του είναι ιδανικό για τους φωτογράφους που κάνουν φωτογραφία σε εξωτερικούς χώρους ή γενικότερα βασίζονται στο φως του ήλιου για τις εικόνες τους.

Johannes Vermeer The Allegory of Painting C

The Allegory of Painting – Johannes Vermeer

Συμπερασματικά

Τα πιο διάσημα έργα ζωγραφικής στον κόσμο (και όχι μόνο) έχουν ουσιαστική συμβολή στις λήψεις άπειρων φωτογράφων καθώς και στο μέσο γενικότερα. Δημιουργίες όπως η Mona Lisa του Leonardo da Vinci, το The Girl with the Pearl Earring του Johannes Vermeer και The Sistine Chapel του Michelangelo είναι μόνο μερικά από εκείνα που οι φωτογράφοι πρέπει να μελετήσουν και να κατανοήσουν.

The Sistine Chapel – Michelangelo

Ρίξτε λοιπόν μια (νέα και διαφορετική) ματιά σε όλους τους πίνακες που βλέπετε: είτε στο διαδίκτυο, σε site όπως αυτό του Ινστιτούτου Τέχνης του Σικάγου, που σας δίνει πρόσβαση σε 52.000+ ζωγραφικούς πίνακες υψηλής ανάλυσης, με δυνατότητα να τους κάνετε download αν το επιθυμείτε, είτε (το προτιμότερο) σε γκαλερί και μουσεία. Παρατηρήστε τους απο κοντά και δώστε προσοχή στο φωτισμό, τη σύνθεση, την αντίθεση και τα μοτίβα τους. Στη συνέχεια, συγκρίνετέ τα με μερικές από τις αγαπημένες σας φωτογραφίες. Τι παρατηρείτε; Έχουν καλή σύνθεση; Χρησιμοποιούν αποτελεσματικά το φυσικό φωτισμό; Υπάρχουν γραμμές που κατευθύνουν το βλέμα στο θέμα; Οι απαντήσεις σε ερωτήματα τέτοιου είδους μπορούν να βοηθήσουν καθοριστικά στη βελτίωση των λήψεών σας!

Σχετικά με το συντάκτη

Νίκος Κατσουλώτος

Νίκος Κατσουλώτος

Υποψήφιος Διδάκτορας στον Τομέα των Ψηφιακών Τεχνών του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου. Το 2012 ολοκλήρωσε το Μεταπτυχιακό του, με αντικείμενο το σχεδιασμό πολιτικής αφίσας στo Πανεπιστήμιο του Νόβι Σαντ (Ακαδημία Τεχνών). Είναι απόφοιτος του Tμήματος Γραφιστικής του Α-ΤΕΙ της Αθήνας (2011).

Θέλετε να σας ενημερώνουμε προσωπικά;