Κάθε χρόνο, η Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας μάς δίνει μια καλή αφορμή όχι μόνο να γιορτάσουμε τη φωτογραφία, αλλά και να αναλογιστούμε την εντυπωσιακή διαδρομή της. Η 19η Αυγούστου παραπέμπει στο 1839 και στη δημόσια ανακοίνωση της δαγκεροτυπίας στη Γαλλία. Η σύγχρονη World Photography Day, όμως, είναι πολύ νεότερη: η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2009 από τον 21χρονο τότε Αυστραλό φωτογράφο Korske Ara, ενώ η πρώτη οργανωμένη παγκόσμια διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στις 19 Αυγούστου 2010, με τη δημιουργία online gallery και τη συμμετοχή φωτογράφων από πολλές χώρες.
Αναντίρρητα το μέσο διαθέτει ένα εκκωφαντικό success story! Μέσα σε λιγότερο από δύο αιώνες πέρασε από το εργαστήριο του εφευρέτη στο φωτογραφικό στούντιο, από τις μεγάλες και δύσχρηστες μηχανές στις φορητές κάμερες, από το φιλμ στην ψηφιακή τεχνολογία και από μια απαιτητική διαδικασία στην καθημερινότητα δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Κυρίως, όμως, πέρασε από τα χέρια των λίγων σε ένα κοινό ασύγκριτα ευρύτερο από εκείνο που μπορούσαν να φανταστούν οι πρωτοπόροι της.
Γιατί συνέβη αυτή η εκπληκτική άνοδος;
Πρώτος λόγος είναι η τεχνολογία. Κάθε σημαντική εξέλιξη έκανε τη φωτογραφία πιο προσιτή, γρηγορότερη και αποτελεσματικότερη. Τα μικρότερα και πιο εύχρηστα φιλμ, η αυτοματοποιημένη φωτομέτρηση και εστίαση, οι ψηφιακοί αισθητήρες, η σταθεροποίηση εικόνας και η συνεχής βελτίωση των οπτικών συστημάτων περιόρισαν σταδιακά πολλά από τα τεχνικά εμπόδια ανάμεσα στο φωτογράφο και στην εικόνα που ήθελε να δημιουργήσει.
Ο δεύτερος λόγος είναι η τεράστια επικοινωνιακή δύναμη της φωτογραφίας. Μια εικόνα δεν χρειάζεται μετάφραση. Μπορεί να μεταφέρει πληροφορία, συναίσθημα, μνήμη ή άποψη με αμεσότητα που δύσκολα διαθέτει οποιοδήποτε άλλο μέσο. Η φωτογραφία έγινε βασικό εργαλείο της δημοσιογραφίας, της διαφήμισης, της επιστήμης και της τέχνης, αλλά και ένας από τους σημαντικότερους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι καταγράφουν την προσωπική και συλλογική τους ιστορία.
Ο τρίτος λόγος είναι ότι η φωτογραφία απέκτησε ένα παγκόσμιο δίκτυο διανομής. Το Internet και, αργότερα, τα κοινωνικά δίκτυα μετέτρεψαν τη φωτογραφική εικόνα από αντικείμενο που τυπωνόταν, φυλασσόταν ή παρουσιαζόταν δημόσια στο πλαίσιο π.χ. μιας έκθεσης, σε περιεχόμενο που μπορεί να ταξιδέψει ακαριαία σε ολόκληρο τον κόσμο. Η παραγωγή και η κατανάλωση εικόνων αυξήθηκαν σε κλίμακα αδιανόητη πριν από λίγες δεκαετίες. Η φωτογραφία δεν αποτελεί πλέον απλώς μέρος της επικοινωνίας μας· είναι μία από τις βασικές γλώσσες της σύγχρονης εποχής.
Και η φωτογραφία του αύριο;
Ας ξεκινήσουμε με μια αυτονόητη παραδοχή: κανείς δεν μπορεί να επιχειρήσει σοβαρές προβλέψεις με βεβαιότητα — ούτε άνθρωπος ούτε ΤΝ.
Μπορούμε, απλώς, να επιχειρήσουμε να ψηλαφήσουμε ορισμένες τάσεις. Οι φωτογραφικές μηχανές γίνονται ταχύτερες, ακριβέστερες και πιο ικανές να βοηθούν τον φωτογράφο στη λήψη. Η αναγνώριση θέματος, η εξελιγμένη αυτόματη εστίαση, η υπολογιστική επεξεργασία και τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης θα συνεχίσουν να εξελίσσονται.
Παράλληλα, η δυνατότητα δημιουργίας φωτορεαλιστικών εικόνων χωρίς να έχει προηγηθεί φωτογραφική λήψη θέτει ολοένα και επιτακτικότερα ένα θεμελιώδες ζήτημα για το ίδιο το μέσο: ποια εικόνα μπορεί να ονομάζεται φωτογραφία και ποια, όσο πειστική κι αν είναι οπτικά, αποτελεί προϊόν διαφορετικής διαδικασίας δημιουργίας; Η διάκριση αυτή αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα για το μέσο, τα επόμενα χρόνια, γιατί η φωτογραφία στηρίζεται ιστορικά στην καταγραφή μιας υπαρκτής σκηνής μέσω του φωτός, ενώ μια φωτορεαλιστική εικόνα μπορεί πλέον να δημιουργηθεί χωρίς να έχει υπάρξει ποτέ αντίστοιχη στιγμή μπροστά σε φακό. Το ζήτημα επηρεάζει άμεσα την αξιοπιστία, την τεκμηριωτική αξία και τελικά τον ίδιο τον ορισμό της φωτογραφίας.
Σπεύδω να διευκρινήσω σε συνέχεια της αμέσως προηγούμενης παραγράφου: όχι δεν εκτιμώ πως η φωτογραφία απειλείται από την τεχνολογία: όπως σημειώθηκε ήδη παραπάνω, η ιστορία της είναι μια ιστορία συνεχούς τεχνολογικής εξέλιξης. Ωστόσο πρέπει να υπογραμμιστεί πως η αξία της βασίστηκε πάντοτε σε μια συγκεκριμένη σχέση με τον πραγματικό κόσμο: κάτι υπήρξε μπροστά στο φακό και ένας φωτογράφος αποφάσισε πώς, πότε και γιατί θα το καταγράψει.
Άλλη σημαντική αλλαγή; Όσο ευκολότερη (θα) γίνεται η δημιουργία μιας τεχνικά “σωστής” εικόνας, τόσο περισσότερο θα ξεχωρίζει η ματιά. Η επιλογή του θέματος, η στιγμή, το κάδρο, η συνέπεια, η γνώση και η προσωπική θέση του δημιουργού απέναντι σε αυτό που φωτογραφίζει. Ίσως, λοιπόν, η φωτογραφία του αύριο να μην κριθεί τόσο από το πόσα περισσότερα (θα) μπορεί να κάνει η μηχανή, όσο από το τι περισσότερο θα έχει να πει ο φωτογράφος. 187 χρόνια μετά την επίσημη αφετηρία της φωτογραφίας, η τεχνολογία μπορεί να έχει αλλάξει σχεδόν τα πάντα ωστόσο αυτό το στοιχείο δεν αλλάζει εύκολα.
Ακριβώς αυτή τη ματιά αναζητά και το επερχόμενο PHOTONET GALLERY 9, με θέμα «Άνθρωπος». Πρόσωπα, σχέσεις, καθημερινές στιγμές, εργασία, δρόμος, χειρονομίες, συναισθήματα ή ακόμη και τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας: το νέο Open Call περιμένει ΤΩΡΑ από μία έως τέσσερις λήψεις σου που δεν αρκούνται απλώς στο να δείχνουν τον άνθρωπο: έχουν κάτι να πουν γι’ αυτόν!
